Szabat to więcej niż chodzenie do kościoła

Wyobraź sobie, że ktoś zaprasza cię na cały dzień do swojego domu, a ty zjawiasz się na godzinę, zerkasz na zegarek i wychodzisz „do swoich spraw". Formalnie byłeś. Ale czy naprawdę odpowiedziałeś na zaproszenie? Wielu z nas właśnie tak traktuje dzień święty: nabożeństwo odhaczone, reszta dnia — moja. Tymczasem Biblia mówi o czymś znacznie większym: Bóg nie pobłogosławił godziny nabożeństwa. Pobłogosławił cały dzień.

Co właściwie Bóg uczynił świętym?

Wróćmy do pierwszej wzmianki o szabacie: „I pobłogosławił Bóg dzień siódmy, i poświęcił go" (Rdz 2,3). Nie godzinę, nie poranek, nie „czas liturgii" — dzień. Czwarte przykazanie mówi tak samo: „Pamiętaj o dniu szabatu, aby go święcić" (Wj 20,8). A biblijna doba trwa od wieczora do wieczora (Kpł 23,32): od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę. Świętość szabatu rozciąga się więc na pełne dwadzieścia cztery godziny — na kolację i śniadanie, na rozmowy i spacer, na sen i śpiew.

Czy to znaczy, że nabożeństwo jest nieważne? Przeciwnie. Biblia nazywa szabat dniem „świętego zgromadzenia" (Kpł 23,3), Psalm 92 nosi tytuł „Pieśń na dzień szabatu", a Jezus „według swego zwyczaju" wchodził w szabat do synagogi (Łk 4,16). Biblista Elias Brasil de Souza, badając w tomie The Sabbath in the Old Testament and the Intertestamental Period pytanie „dzień odpoczynku czy dzień kultu?", dochodzi do wniosku, że Stary Testament w ogóle nie zna takiego przeciwstawienia: szabat od stworzenia jest spleciony z oddawaniem czci Bogu — ale ten kult obejmował zarówno świątynię, jak i dom. Wspólne nabożeństwo jest sercem szabatu. Tyle że serce to nie całe ciało.

Pułapka „godziny dla Boga"

Skąd więc wziął się odruch, by dzień święty utożsamiać z samym nabożeństwem? Samuele Bacchiocchi zauważa w książce The Sabbath Under Crossfire coś znamiennego: historycznie niedziela była przeżywana „not as the 'Holy Day of Rest' but primarily as church attendance followed by normal activities" — nie jako święty dzień odpoczynku, lecz przede wszystkim jako udział w nabożeństwie, po którym wracano do zwykłych zajęć. Msza poranna — a potem praca, handel, rozrywka. Wielu chrześcijan odziedziczyło ten wzorzec i przykłada go do dnia świętego w ogóle: liczy się godzina w kościele.

Biblijny szabat działa inaczej. Bacchiocchi pisze, że świadome zaprzestanie pracy na cały szabat jest samo w sobie aktem uwielbienia — „an act of worship that is not exhausted in the one-hour attendance at the worship service but lasts for twenty-four hours" — aktem czci, który nie wyczerpuje się w godzinie nabożeństwa, lecz trwa dwadzieścia cztery godziny. I dodaje obrazowo: nie chodzi o „wciśnięcie" jednej godziny dla Boga w dzień wypełniony własnymi sprawami, ale o ofiarowanie Bogu całego dnia — całego siebie.

Jest w tym głęboka logika. Nasze życie to czas; to, komu oddajemy czas, pokazuje, kogo kochamy. Dla ludzi, na których nam zależy, znajdujemy całe wieczory i weekendy — nie „okienka". Szabat jest właśnie taką miarą miłości: raz w tygodniu Bóg zaprasza nas nie na audiencję, lecz do wspólnego domu na całą dobę.

Relacja, nie rytuał

Tu dochodzimy do sedna. Szabat nie jest rytuałem do zaliczenia, lecz spotkaniem do przeżycia. Bacchiocchi porównuje go do cotygodniowego spotkania zakochanych: „a special weekly encounter with our Creator-Redeemer" — wyjątkowe cotygodniowe spotkanie z naszym Stwórcą i Odkupicielem, które „trwa nie godzinę, ale cały dzień". Świętość szabatu polega bowiem — jak pokazuje Pismo — na szczególnej obecności Boga w tym czasie. „Oto przybytek Boga między ludźmi" zaczyna się już teraz: co tydzień Bóg rozbija wśród nas namiot z czasu.

Dlatego pytanie „czy muszę święcić cały dzień?" jest źle postawione. Tak samo jak pytanie męża: „ile minut muszę spędzić z żoną w rocznicę ślubu?". Kto kocha, nie pyta o minimum. Prorok Izajasz ujmuje to pięknie: jeśli nazwiesz szabat „rozkoszą" i uczcisz go, powstrzymując się „od załatwiania swoich spraw w moim świętym dniu", wtedy „będziesz się rozkoszował Panem" (Iz 58,13–14). Cały dzień z dala od własnych interesów nie jest stratą — jest warunkiem rozkoszy.

Czym wypełnić świętą dobę?

Skoro szabat to więcej niż nabożeństwo, czym wypełnić pozostałe godziny? Biblia i doświadczenie pokoleń podpowiadają co najmniej trzy rzeczy.

Przyroda. Szabat jest pamiątką stworzenia — najnaturalniej świętuje się go wśród dzieł Stwórcy. Bacchiocchi pisze, że szabat zaprasza, by „delight in the beauty of His creation" — zachwycić się pięknem Bożego stworzenia i przez to odnowić wiarę w doskonałego Stwórcę. Spacer po lesie, godzina nad jeziorem, niebo pełne gwiazd po zakończeniu szabatu — to nie „czas wolny po kościele", to dalszy ciąg nabożeństwa, tyle że w katedrze, którą zbudował sam Bóg. Psalmista śpiewał w szabat: „Rozweseliłeś mnie, Panie, czynami swymi, raduję się z dzieł rąk twoich" (Ps 92,5).

Goście i bliscy. Szabat od zawsze był dniem stołu i wspólnoty: świąteczny posiłek, rodzina, zaproszeni goście. Jezus bywał w szabat gościem na posiłkach (Łk 14,1). Samotny szabat przed telewizorem to zmarnowany dar; szabat dzielony z ludźmi — przy stole, w rozmowie, w śpiewie — buduje więzi, na które w tygodniu brakuje czasu. Warto pomyśleć szczególnie o tych, których nikt nie zaprasza.

Dobre uczynki. Jezus zapytany o szabat odpowiedział: „wolno w szabat dobrze czynić" (Mt 12,12) — i potwierdzał to, uzdrawiając właśnie w ten dzień. Bacchiocchi już na pierwszych stronach From Sabbath to Sunday streszcza biblijne rozumienie świętego dnia jako czasu, by „experience the blessings of creation-redemption by worshiping God and by acting generously toward needy people" — doświadczać błogosławieństw stworzenia i odkupienia przez uwielbienie Boga i hojność wobec potrzebujących. Odwiedziny u chorego, telefon do samotnego, pomoc sąsiadowi — to szabatowa liturgia poza murami kościoła.

Cały dzień, cały człowiek, cały Bóg

Podsumujmy. Szabat to nie godzina nabożeństwa z doczepionym wolnym popołudniem. To pełna doba, którą Bóg pobłogosławił i poświęcił — od zachodu do zachodu słońca. Nabożeństwo jest jej sercem, ale świętość rozlewa się na wszystko: na stół i spacer, na gości i dobre uczynki, na ciszę i śpiew.

Różnica jest taka jak między odwiedzeniem kogoś „na chwilę z grzeczności" a spędzeniem z nim całego dnia z miłości. Bóg nie prosi o kwadrans grzeczności. Zaprasza na dzień przyjaźni. Kto przyjmie to zaproszenie w całości, odkryje, że dwadzieścia cztery godziny z Bogiem to nie za dużo — to w sam raz, by w niedzielny poranek wstać naprawdę odpoczętym: ciałem, umysłem i duszą.

Źródła

• Samuele Bacchiocchi, The Sabbath Under Crossfire
• Samuele Bacchiocchi, From Sabbath to Sunday
• Daniel K. Bediako, Ekkehardt Mueller (red.), The Sabbath in the Old Testament and the Intertestamental Period